Kandidaten voorbereiden op sollicitatiegesprekken
Een kandidaat die voor het eerst bij een klant op gesprek gaat, weet vaak niet hoe dat gesprek verloopt en welke informatie de klant verwacht.
Dat gebrek aan houvast kan iemand kleiner maken dan hij of zij is. De recruiter is meestal de enige die zowel de kandidaat als de klant kent en kan daarom vooraf de ontbrekende context aanvullen. Deze gids zet de voorbereiding uiteen in vijf fasen, met per fase een concreet beslispunt en een korte controlelijst.
Waarom voorbereiding de moeite waard is
De voorbereiding is de laatste stap voordat een kandidaat aan de klant wordt voorgesteld. Veel getalenteerde kandidaten hebben weinig recente sollicitatie-ervaring en weten niet goed wat een gestructureerd selectieproces inhoudt. Zonder begeleiding kunnen ze onder hun niveau presteren, ook als hun ervaring wel past.
Goede begeleiding levert drie dingen op. De kandidaat krijgt grip op het gesprek, de klant krijgt een realistischer beeld van de kandidaat en het bureau laat zien dat het de plaatsing serieus neemt. Een slecht voorbereid gesprek straalt namelijk ook af op het bureau dat de kandidaat heeft aangedragen.
De vijf fasen hieronder zijn geen strikte volgorde die altijd volledig moet worden doorlopen. Gebruik ze als controle: sla een fase alleen over als je kunt uitleggen waarom die voor deze kandidaat en deze klant niet nodig is.
Fase 1: het cv afstemmen op de vacature
De meeste kandidaten hebben één cv dat ze voor elke vacature gebruiken. Dat is begrijpelijk, maar het betekent wel dat de recruiter moet controleren of het cv aansluit bij deze specifieke functie. Veel kandidaten zijn geen actieve werkzoekenden en hebben hun cv niet recent bijgewerkt.
De opdracht is niet om het cv op te blazen, maar om de relevante lijn zichtbaar te maken. Bij een functie in klantenservice betekent dat bijvoorbeeld dat eerdere service- of ondersteuningsrollen en bijbehorende trefwoorden naar voren komen. Vrijwilligerswerk of maatschappelijk werk kan ook relevant zijn als het dezelfde vaardigheden laat zien.
Wat niet helpt, is een lange opsomming van alle kwalificaties, functies en prestaties. De kandidaat moet kiezen welke aspecten de werkgever helpen begrijpen waarom hij of zij geschikt is. De recruiter kan daarbij een stap verder gaan dan alleen een tip geven: samen het cv doornemen voordat het naar de klant gaat, voorkomt verrassingen.
Beslispunt: is het cv aangepast aan deze vacature, of is het een algemeen exemplaar? Als het algemeen is, plan dan een kort moment om het samen te herschrijven voordat je het doorstuurt.
Fase 2: de kandidaat over de klant informeren
Een kandidaat moet zichzelf goed kunnen presenteren, maar ook laten zien dat hij of zij zich in de organisatie heeft verdiept. De recruiter kan dat makkelijker maken met een kort document of handboek met de belangrijkste informatie over de klant.
Wat daarin hoort:
- Vestigingen, productielocaties, producten of diensten en de omvang van het bedrijf.
- Informatie over de branche en de concurrenten.
- Een duidelijke uitleg van de functieomschrijving en de rol die wordt vervuld.
- Een lijst met vragen die de kandidaat aan de interviewer kan stellen.
- Het selectieproces dat de werkgever volgt.
- Kledingvoorschriften; formeel of op zijn minst semi-formeel is doorgaans de veiligste keuze.
- De exacte tijd en locatie van het gesprek.
- Overige informatie die de recruiter kent en die nuttig is voor de kandidaat.
Daarnaast kan de recruiter automatische sms- of e-mailherinneringen instellen, één dag en één uur voor het gesprek. De recruiter is hiervoor de beste bron: hij of zij kent de klant en de geschiedenis beter dan de kandidaat.
Beslispunt: kan de kandidaat in één minuut uitleggen wat de klant doet en waarom deze rol daar past? Zo niet, dan ontbreekt er nog klantcontext.
Fase 3: oefenen met veelvoorkomende interviewvragen
De meeste interviews volgen een gestructureerde methode. Het doel is om inzicht te krijgen in de kandidaat en in de aansluiting bij de functie, waaronder de specifieke competenties die nodig zijn. Gedragsinterviews worden daarvoor veel gebruikt.
Een proefgesprek is een goede manier om de sterke en zwakke punten van een kandidaat zichtbaar te maken vóór het echte gesprek. Twee vragen die daarbij kunnen helpen:
- Welke nieuwe vaardigheden heb je de afgelopen maanden opgedaan die specifiek zijn voor jouw werkgebied?
- Heb je recent met obstakels te maken gehad, en hoe heb je die overwonnen?
De antwoorden laten zien hoe iemand denkt en hoe flexibel hij of zij is. Vraag de kandidaat om de antwoorden te koppelen aan de vaardigheden die nodig zijn om de doelen van de functie te halen.
Beslispunt: kan de kandidaat bij elk antwoord een concreet voorbeeld geven? Een antwoord zonder voorbeeld is een signaal om nog een keer te oefenen.
Fase 4: sterke en zwakke punten scherp krijgen
De vraag naar sterke en zwakke punten is een van de meest gestelde vragen, omdat de interviewer wil begrijpen hoe geschikt de kandidaat is. Zorg dat de kandidaat weet hoe hij of zij die vraag wil beantwoorden.
Laat de kandidaat de belangrijkste professionele prestaties paraat hebben, en de situaties waarin hij of zij eerder waarde heeft toegevoegd. Kies daarbij prestaties die relevant zijn voor deze functie, zodat de interviewer kan inschatten of iets vergelijkbaars in het eigen bedrijf mogelijk is. Koppel de antwoorden aan de vaardigheden die bijdragen aan de langetermijndoelen van de rol.
Ook zwakke punten of hiaten kunnen positief worden gebracht. Het gaat er niet om ze te verbergen, maar om te laten zien dat de kandidaat ervan heeft geleerd en met tegenslag kan omgaan. Geef de kandidaat de middelen om dat overtuigend te doen.
Beslispunt: noemt de kandidaat een zwak punt met een concreet leertraject, of blijft het bij een algemene uitspraak?
Fase 5: contact houden tot de plaatsing
Recruiters hebben veel werk en doen hun taken soms mechanisch. Toch is contact houden na het aanbod essentieel. Een aanbod is nog geen plaatsing: de recruiter wordt pas betaald als de kandidaat de nieuwe baan daadwerkelijk aanvaardt.
Een opzegtermijn kan van één tot zes maanden lopen, afhankelijk van de functie. In die periode kan een kandidaat van gedachten veranderen. Blijf daarom consequent communiceren en peil regelmatig of de kandidaat nog steeds van plan is om te starten.
Elk teken van aarzeling is een rode vlag. In dat geval moet de recruiter de klant vertrouwen en voorbereid blijven met reservekandidaten. Zo voorkom je dat een plaatsing op het laatste moment wegvalt zonder alternatief.
Beslispunt: is er een vast moment waarop je de kandidaat opnieuw spreekt in de periode tussen aanbod en startdatum?
Een uitgewerkt voorbeeld
Stel: een kandidaat solliciteert via jouw bureau naar een functie in klantenservice. Het cv dat hij stuurt, is een algemeen overzicht zonder duidelijke nadruk op service- of ondersteuningswerk. In fase 1 vraag je hem om eerdere service- en supportrollen naar voren te halen en relevante trefwoorden te gebruiken. In fase 2 geef je hem een kort klantprofiel met de producten, de branche en de vragen die hij kan stellen. In fase 3 oefen je de twee gedragsvragen: welke nieuwe vaardigheden hij recent heeft opgedaan en hoe hij een obstakel heeft overwonnen. In fase 4 laat je hem zijn belangrijkste prestatie koppelen aan de doelen van de functie. In fase 5 spreek je hem na het aanbod opnieuw, juist omdat de opzegtermijn nog maanden kan duren.
In dit voorbeeld is de zwakke schakel niet het cv, maar het ontbreken van een concreet voorbeeld bij de gedragsvraag. Door dat in fase 3 te signaleren, voorkom je dat de kandidaat in het echte gesprek blijft steken.
Zwak antwoord of zwakke voorbereiding?
Een kandidaat die een vraag slecht beantwoordt, is niet automatisch slecht voorbereid. Het onderscheid is nuttig, omdat de interventie verschilt.
- Zwak antwoord: de kandidaat heeft de vraag wel begrepen, maar mist een concreet voorbeeld of een duidelijke structuur. Interventie: opnieuw oefenen met een voorbeeld uit de eigen ervaring.
- Zwakke voorbereiding: de kandidaat weet niet wat de klant doet, kent de rol niet goed of heeft het cv niet afgestemd. Interventie: eerst de context aanvullen, daarna pas oefenen.
- Zwakke zelfpresentatie: de kandidaat kent de inhoud, maar brengt die niet overtuigend. Interventie: oefenen met presenteren en feedback geven op toon en opbouw.
Door deze drie uit elkaar te houden, voorkom je dat je een kandidaat eindeloos laat oefenen op vragen terwijl het probleem eigenlijk bij de klantinformatie of het cv ligt.
Controlelijst per fase
Gebruik deze lijst als afvinklijst voordat de kandidaat naar de klant gaat.
- Fase 1: cv afgestemd op de vacature; relevante rollen en trefwoorden zichtbaar; geen lange opsomming zonder focus.
- Fase 2: klantprofiel gedeeld; functie en selectieproces uitgelegd; vragenlijst voor de interviewer klaar; tijd, locatie en kleding bevestigd; herinneringen ingesteld.
- Fase 3: proefgesprek gehouden; twee gedragsvragen geoefend; elk antwoord voorzien van een concreet voorbeeld.
- Fase 4: sterke punten en prestaties paraat; zwak punt met leertraject geformuleerd; koppeling met de doelen van de rol gemaakt.
- Fase 5: vast contactmoment na het aanbod; aarzeling gesignaleerd; reservekandidaat beschikbaar.
De lijst is geen garantie voor een geslaagd gesprek, maar maakt wel zichtbaar welke fase nog aandacht nodig heeft.
Frequently asked questions
Moet een kandidaat altijd een nieuw cv maken?
Niet per se. De meeste kandidaten hebben één cv dat ze voor elke vacature gebruiken, en sommige kandidaten zijn geen actieve werkzoekenden en hebben hun cv niet recent bijgewerkt. De recruiter kan helpen het bestaande cv af te stemmen op de vacature, zodat relevante ervaring en trefwoorden naar voren komen zonder een lange opsomming van alles wat minder relevant is.
Wat is een proefgesprek en waarom zou je het doen?
Een proefgesprek is een oefengesprek dat de recruiter met de kandidaat voert. Het maakt de sterke en zwakke punten van de kandidaat zichtbaar voordat het echte gesprek plaatsvindt. Zo kun je gericht bijsturen op antwoorden, voorbeelden en presentatie.
Hoe lang moet je contact houden na het aanbod?
Dat hangt af van de opzegtermijn, die van één tot zes maanden kan lopen. In die periode kan een kandidaat van gedachten veranderen. Blijf daarom consequent communiceren en peil of de kandidaat nog steeds van plan is te starten. Elk teken van aarzeling is een rode vlag; houd dan een reservekandidaat achter de hand.
Welke informatie geef je een kandidaat mee over de klant?
Denk aan vestigingen, producten of diensten, bedrijfsgrootte, branche en concurrenten, de functieomschrijving, het selectieproces, kledingvoorschriften, de exacte tijd en locatie, en vragen die de kandidaat kan stellen. Een kort document of handboek maakt dat overzichtelijk.